Gió Lào hầm hập cuốn tung cát bụi đỏ dọc theo sườn dốc, quất rát rạt vào đôi gò má nhăn nheo của bà Tiền Nhược Lan. Từng bước chân gầy guộc nhưng đanh chắc giẫm lên sỏi đá lạo xạo, bỏ lại sau lưng bóng cổng gỗ lim cùng những lời rủa sả cay độc của đám người họ Tiền dưới thung lũng huyện lỵ. Đi ròng rã suốt hai canh giờ ngược lên triền cao, bà lão bảy mươi hai tuổi mới đặt chân tới đỉnh Đồi Tràm.
Nơi đây là một dải đất cằn cỗi đến xơ xác. Đất đỏ pha cát nứt nẻ dưới nắng hè chói chang, bốn bề chỉ trơ trọi những vách đá xám xịt và bạt ngàn những gốc tràm gió hoa vàng vặn mình chống chọi với phong sương. Cành tràm khẳng khiu, thân cây tróc vảy từng mảng trắng bạc, nhưng phiến lá nhỏ thon dài lại xanh biếc một màu thẫm đượm. Nhựa tràm bốc lên nồng đượm, cay the mà ấm ngọt, lan tỏa ngút ngàn trong gió lộng.
Bà Nhược Lan dừng bước bên gộp đá mẹ nhô cao như một mái vòm tự nhiên ở đầu đồi. Bà hạ bọc vải thô xuống tảng đá phẳng, với tay bứt một chiếc lá tràm đưa lên mũi vò nát. Vị cay xộc thẳng vào xoang mũi, khiến tâm trí đang mỏi mệt bỗng chốc sảng khoái lạ thường.
“Mảnh đất này cằn, nhưng lòng đất lại nuôi thứ cây kiên cường nhất,” bà khẽ lẩm bẩm, ánh mắt trong veo thấu suốt nhìn khắp rặng đồi. “Từ nay, đây sẽ là nơi nương thân của ta.”
Không một giây ngơi nghỉ, bà rút chiếc liềm sắt giắt bên hông. Lưỡi liềm được mài sắc lẹm loang loáng dưới ánh mặt trời rực rỡ. Dưới bàn tay thoăn thoắt dạn dày năm mươi năm bách nghệ, tiếng liềm rào rạo phạt rạp những bụi cỏ tranh cao ngang ngực. Bà lựa chọn những thân nứa rừng mọc ken dày nơi khe suối cạn gần đó, vung liềm đẵn từng gióng nứa thẳng thớm, vót sạch mắt dằm rồi gánh về mé vách đá.
Vách đá đầu đồi là điểm tựa vững chãi nhất để chắn gió Lào mùa hạ và bão bấc mùa đông. Bà Nhược Lan chôn bốn cọc tre nứa xuống nền đất rắn, dùng dây leo rừng bện chặt các vì kèo. Bàn tay chai sần in hằn những vết sẹo cũ kỹ thoăn thoắt chải từng ôm cỏ tranh khô, xếp lớp lớp dày dặn gác lên mái. Từng tấm phên liếp đan tạm bằng cật nứa được dựng quanh bốn phía, chừa ra một lối cửa nhỏ hướng về phía đông đón nắng sớm.
Mặt trời dần ngả bóng về tây, ráng chiều đỏ ối nhuộm thắm cả một vùng gò Lạc Sơn. Khi tia nắng cuối cùng khuất sau dãy núi xa, một túp lều tranh mộc mạc nép mình bên vách đá sừng sững đã thành hình. Gian lều nhỏ hẹp, nền đất nện sơ sài, nhưng vững chãi và thơm nức mùi rơm rạ cùng cật nứa tươi mới.
Bà Nhược Lan gạt những giọt mồ hôi đọng trên trán, khẽ mỉm cười thanh thản. Đã hơn nửa thế kỷ bà mới lại được đứng dưới một mái nhà do chính bàn tay mình dựng nên, không phải chịu cảnh nương nhờ hiên nhà kẻ khác, không phải cắn răng cúi đầu nghe những lời chì chiết, rẻ rúng.
Bà gom nhặt những cành củi tràm khô khốc rụng quanh đồi, xếp chụm lại giữa khoảng đất trống trước cửa lều. Rút từ đáy bọc vải thô ra thanh bùi nhùi và hòn đá lửa, bà gõ mạnh chiếc liềm sắt vào mặt đá. Tiếng “chát chát” vang lên dứt khoát giữa hoàng hôn tĩnh lặng. Đốm lửa bén vào bùi nhùi rơm mục, bùng lên một làn khói mỏng.
Bà cúi đầu thổi nhẹ, ngọn lửa đỏ rực liếm láp quanh những thanh củi tràm khô khốc. Khói tràm cay nồng mà ấm áp lan tỏa, xua tan cái se lạnh của sương chiều bắt đầu buông xuống mặt đồi. Bà lấy chiếc nồi đất nhỏ xíu méo mó nhặt được ven lán hoang nơi chân núi đặt lên ba hòn đá kê làm kiềng. Bà múc nước suối trong veo rót vào, thả vào đó một nắm gạo lức chắt chiu dưới đáy bọc vải cùng nắm rau tàu bay non hái vội nơi bờ suối.Nồi cháo sôi lục bục trên bếp lửa bập bùng. Hạt gạo nở bung, hòa cùng vị chát ngọt man mác của rau rừng tạo nên một mùi thơm thanh đạm, ấm lòng. Bà Nhược Lan múc cháo ra chiếc bát sành da chuối đã mẻ miệng, chầm chậm thổi nguội từng thìa rồi đưa lên miệng. Bát cháo loãng chẳng có thịt cá béo ngậy như nơi bếp núc phủ Tiền gia, nhưng nuốt tới đâu, hơi ấm lan tỏa khắp lồng ngực tới đó. Từng thìa cháo thơm mùi khói lửa tự do, không vương chút đắng cay, nhục nhã của kiếp tôi đòi.
ryJy//3TWld+x6Adpoigj4eREfXtbVk+3/YHzlvpvilngTNFw5pL6e5UcWPpOgOHXm7s+6bzSaNmZmV2tHYWnJRg0DZL3Jw3sB8S4t/l3Qjd3ORY8dkpRnemUnprk/8SRfdIwhZCdESOzbBx2c6bXAy6/FLKkFKrC5LC+dlBooEPfGp4Vn2Um+2VAhiL6aHJXcRmuluwwmrLNGY62V1V/t1NZxnzOwGbi7bQIQg5nIs5k34tEBq7Ek7wcmpfXqrGCk1k4GBo4HbfvH8fsLCwK2B7DZ5O4iBGEgNoACacKc2KDhLDTN/Pzf/bZb0zccfQu8eNhPkAO+8p7wUStXL12VnqIyKECo0QB76bk/jkJ61z+YK2TtWgbQdr5QmGCmoJFN3bejfb/vgcnuu3wj0VfF73/VtLltqpgYUK4+OVA32C+0czUtsfYCMc2hhnq3qmOE2yjup02zVE5RiJpJAVPkdgtPK2ltPIvUknPRflJafOnkSpF6+ZaMhI0yz9IbqSiyoUlSObY7lIbdAdaKj3bYOxR3qA+lHi6LGQuytsrNyii89pR0i1ARruJ8dBRVmXXZuxUIgUqHqZtg1Hi/L84im3P74e+Cs1A2c/Ob7S7/c+9hBfIDV57nLbd9q8HJ+WTzbAb8y6XVYBnopwQiaGzAjHoGILoS/sQO57uOOi6wc8E583QNPOHN5ITeOb6KjdxrwPOsqs+nZH6y9eV6oK4mkJ8DcbVWTuK7eQhng7VIC6GbmS1gU3mQd533PPU+SYNQsyZP3t8dZJR/qnbshi/bmKMA0fDDq6tkZ0PQs/GXcRq4HDzY7rzHqBzskJsnnKxeHBVKvJYy6VSbvPJlsibeG0u9W0vrb7Q0gJTTKxiWcXTWbMuV7VyQBE26ASTvolMJZ7JHUtE5fWNfgiaQ2Vf1Lk9M8SPoYIMFl0QBr1o9WL5OsN1lX17xV7kpLQPkBtiC41O6lm/qcWsMlRzGzLINVd9B+QlXMKbw5oYr0mLPI8blPNzriiWyBRZ2SvjyM71e6844b25qf8XBjDS/P3w5OJPABdT98ybwlI3VRRyfhk49F+naa08Z6Awj4+eSUUEgPI8m913jq/8Zc1CU/68O5kKu2ygjPCPOuc5qPzlppZAw/2ENAGhvSmsoHSuJ+qN/9ho1ZxMD8bRgGo6QPQJ5484a87bfvTOgmg+oMaBL4MR09yd1z05Vo08CBl6eMmSxMRJjjMf/ANBhCzAD50lcfy/rhp9inkC6MK6FhwHN3H8+PlnR14C68XVZq8MaiU1ofTAmE69ArDaPr0lmdGRRnm8g1OqDareZVLojVSIQ0UNcnyB+RkksJrgxJKydInVfV1eldvm7/UKYC5FMMFvmP5u7W2C1CqMJtNz98ahK5H+hqJwAhGqY/bE1b0+jQBjCw6SBgH0MUsUdTdv61/c/xPeUn/HLyRNjLEanvQGY2330xunL1r1LrLcADvooELWbTKvPT6pZvvTUDINfInLQUFIQxZoW739GIb/0j30jgZWrIjNsm1+5ydjB4y+FB5qh5t8X8gQboij+A9Nw6WwjS9LGqeKZAbARe9zBRdU/xyYhozQHz2cpEmEMQRfBLw22N3nXJq+DQuS1NhbhZqC4jEye/oiIe237k7iMMlhF23zymE2SU99PM/y+Iu1918X5TEEWcocjupaLUiKSd28enqvYorSLOKX8QlbATLMQ1XSd+bPLJrXk2viCq/1ZBsIeaHGrNMwuAYZi8amZZgTih1AjCGdaAxv7yYhvvKhCcDyE1tHGPuhI6Wxvcc/SIc9z1UWz7GbFGcCeWgcegf02pKVq+MLCzCP+PGDEYfhB+yaH/Lgqy+i2+UqBdwTEpgnLa2WGFXy/rVAlN66Tsm2/ddt7hR6PqB3INp/PM5NzE26RrpRFYhI5bcDv958Htc+N0423dHwpoEBYD09AjmpTmxKPhz6nMtHz9UBRBvy5qFYfeTW2fPwmDGx1lbmLO8HtKYh/DLIGIvD08mFGfmzzH3LPYWepCUkIwJhjkDo+rRklvq6rSzM1d5jSLvEg0zTODFfARxWYc6OsPktAH8TWhiEenn9FzBihaLd5WztmeIBjJxbn0G2fsvp+nb8T9/eNXqr97MA5BxtQNwPAGHxzzbamqo2u8BSBwymmuK68q1wQv48J4hMSxzO1JE+pN7sbRSmWabRCEvp6UV1xIhpK4GzueHnaHhaGrn/5OnxAeCWFL/7SrvUi6LOnDR3Y3yDrFfdf3JB53gtS841gbxu+XydVEM2uRjwfbUQ9NLlPl1kAMOsvyKzAtz8sDgFNOzPceCRoaGtDzQT6YhoTgZLQcRUCBvQJTEoJdBYA2JMCyE8T/ku6+IY4ILv7Da4VyHm6Lk1frH8n1rY4rsks2K2mJGHDQMzuA+4KzRr6YHoO7ps7E3N4ZE6LpYYVKozjikq8e/pOCqHrm1Jeyib4VQiS5PGfdvb2s//nMNaRitvilAHYO077SY3BHvakcAY73vDkFrVQm08xgohYJW2psyHE4kqTkM34MN8qSRJqy32WY8jg4dBuNLgmOfpPj4vvzQwnFGhTov6blHxg0QVZ2T5r/T5zd/bQPaqpoVOQYCFclEcVdzipMRJrRKMAG9wly7BIKdFCXr39JnkblI4UQGA1acxcO9hQoloMMcmJXC0ZebAF1pbzi6BU9jbRqzWr+0LonUGeKO4XccYVtAOK1AgbnP7ajsEJbjADBt+yMt/dPqJ7mYcRX+KsFQO2zomh/BQ8EeyygIXrdH+46t+b/ha2SoXJLN2rblRgQ4tR/fd2Xd+3WrQv5FcwhnK6e8intcnjGPO6X8buFOlto6cvWACy+YzAGe1d5LPPx8NLc3UCfu+HY811v0yQwvKt5T95oXSnmdaTyqQmU0OqlkeuLz/0lT8qBUq+CG52rW6E8P3aCVyoYexNIzEoL+kefn4gzoq6jXcjYva0nTFg9YnyLF+yBbBwSicqBaG+W0CfO0Ni7UlYKBXxt13PxEW56RfZiN7R3sNAY6fUAKh75zogPzYtlK3VArAzQ5EeKvuwiPwnIXvvRfG2+TW2XYr8Og0WH6rPywGKEbfjORRXTHW19Tv5U3v4Iiq4cCEIoXAL8PIDth6yylI1GYeMsKtvdYK6kO3evi26SW/bQuJUIXuD59l2156FesfpOXSxRRgnR1G6g5hXTeDmJfxrC32L0WZt/VyVXiWwXjyGNQhmRFDDcQiJm2ugQOSu6FLbevnvTPradcwYSgaHGKXO7u/3b2dewOQBjBucy3pj4P5xntwAeBED+4/vjxzSY5B+RVFRpFKJwB+4t5UvXQcNtV1YNE3cIPCuTbFDh00Or78bV5dX6NGREhwreBp1SlEl6rm2+UDqEkZesic2oDQfuMs7D/RpuSQFf8YFvYcYBzvYoQkVHp3vs5PvhjUey6AtVqeyWIMg07w68nIhuy+sOAcwF/1H7WypKlBQ/Rqt+HjSKfkRnaUaEwms363DCTiXA0r+z2T0mcBEpwrpbNCP25rmX12XffO1koa/K7XHZyMsO/PJBpUW6c30MIIYzGPdpei/+ENPXgA6XUl236DhM1Pn/a7mnoupbDFCYCyMKWdfTyoatnqa1jHp0HyU8zd7yAr+EjSLW7oq5N+RJaSXDEUQsaxZQ9CpFeqeDztHVH3T7cVIuG/IrahJO34KYw0HZ6JWIWvlzYjQApM5DyWxpL2yGD4iMM1HJn1qcVQQPiZxWbFTI9tacnYoNRkm+MpQ/Mz37jH8PXWnMVldKegl8/9cU7mkuJQlFGOHgsif1YM71x5uJqitvRyjO54iyGHE3B9+smcjgPUL2I4+3zz2bfA2Q1y5RoqLg3J8fCQMkkj/Rvl0gMlJoPGLQR/M0/DAGkjcU+zCeZrKC00o8gmUdk4PHXd/2vMznSFTFGDY7dhExeDUm4aGxC/XmONoZYCF43mQ0JvOkXi7mZeIMGJe7O3qKCV5/N/QpYcewSaaqaT0SejMr4xq2YipvFnv+yiOlyBYrPBWeJrc4NC6SQAMmWe5D0MA90sSx8z3TdHzIOSJuH1zBZ40yEMYWegma0i9uhHP5JiTuqdf/huc61lFAg9JkX++1Mo+HeBjHXFlcnMc62lJsobKq40e+G1cVukSeQsk/pg0QFeXHeCBXNDSANCSRCq1glLwa1GHWzys+XH6/Nt6I+88sReAleUtQrW5Pdrr27pTMEppChr7+O6fXjvxhKWCFFittmLaIl+H4V61YMCRpyi6E1h4/kO1UFoER0cXVHzEkWHyoDidVMu++wxgNEl4HH55Z20hefaJBsUCDTox+3OQDpABB8I4pmzQHSj7sPI6/kLAGlX30MRpzhAhPW8hNJHhIu/D9FjL222+yyA9ZccGRErcb539YmJ06FpDJ/RPLZxJ9X6pRFOFliw4+UP0HR5lP8+W2daW8xMN6lNJKjrv29I7WWV4Q91WZSlf6h3ia6U/8ISIFaie8L9tYcrgzbuBG7iDpM2csknFknmMqa4lKzsVYxctzqWOoeL5bJP7N4dmozFkkUdzUGEM5yEsznE4IK86FTvUY+HXgzVx0VTPsb1o/noPUcEK+kRZWbWKP9D7X/8Bj7N/sKxtUjPSmlAOYn/pnN2nklSXn2MwiEexyspluzO0VpBUK4JOt838ApPreX7LNod8sV9T62bt5Ab0Jd6IRXaNyOyQpj3P68PA4xIz8XQSMZJCDkh5Vd4EqWQROCADF/nNTCSZLho1onx6+bYEkHL47GXc8eFgkZxZaqtDO9YuYpuPsIrgjQRab9S6gUxnBnHrkacZzoSsqXQpwqr/W9woeWfeutE9E2vnYyOTb7Wk1TanLiMnyhx7BqeT3pDY3dCGGQyUGFHNmkSTo1DddEizjKR5wxpzwyN9sFoS07mJ5MdGYIl1CH1PQrwVDzskOsFEXzEhM2KYaJ6faccQB/TXydzHxmPDiLuPm4ZaApXm6bls2reewdk1VmRhbuggnO0Zq9fdfFbKFzFvgZgY4hX7fvqHcXrMZ0A5oGx/0TZ2IlM/an5vPxeJw6Y/KuGJSQqslR347PSPoNkV4ilVZp9NK4OBQLporjK12AjySZoFomSETbS1TvAstfvSNb/yjVYvrt4cU/vhaXAhSeInhb0UCNFELLeprncYRfkamN60mbpWfY/EWDfzo7Sg6a/dMc1FUXE/bBseGdQzu4X4wh7Pu2u8g+EbN6aPkWCYS/zZTxJj8M0DX9+L+tbdAj2otwEcwWV2gbc4yuOuaip95Yectt5bF48h022CuCQrgA0DG/KqadyPBjRtO+A3q2NfD7SIf6y4pIqag9nyzqNHIzR1hEJ0qbaBpWkdiZXJKLuPhOgDN9xy0umvrE6UmTXyBH/1SMvVA3TZA2pFM/6x+C4SlxoMPWjigyd+0vjaOBJRU/QZMnsgLzy/86j7Zn/u45kS3gJzNvZsY6JKzOm7CQR8xUdqPoZ8YKCeVGW2SNQPCMR6MDnLL1OhuKeoFpM4lfYTyG+5aTj0WRX5HEr1dhw9kTOyNmeuHOeleoWh3w6czdnjJkPR0NuBhhQHtIyW0Fv236Zp3IPcxL5ii6jMRWDbStYfmBKveo9HFjq2bXOjzqAvb/HEVNb07pwUOlTgZwtfdz5BrmuLH4yYbDoXPb4aPHittuyxE/I2t4LOagF0DPna6n3wdNEEVobX6IMttzL7xA2X8dRT/CN23RyG4bLXL4yxBLYOzeguDRcNuO1KZnuAnUj5rBE6QHylUgjh9KHled7oIOG8vOiy3e07rLKTkRMH0kW4eRWs1th76wxtMFYae2D2ZS+9WnLgeni8l+1nz86uQmi720rFL5ItF3BJvJ41XHyA7XzhfRb6QxDgkoMHpAz2RiQVBe3tM2LZgpMUGNpKay3YrqszhCPeHG6Oof2N3yMyJDnUfnNXwGg6zozaALbVQ8qyNBhVpP7R/Sr8G2NvmtgJm4y2wxXzs3/6WXG7BoJBS6FVDgiVbgdEyJ2wErjY+FgURSpXtoL8HZuWHzlelEKCbOYUvWQUZuq08W1+9WDWX/nYCL90iFmTZyyFKc1yCdb+dYaU/wd3nK0RNVSmDwZf1BITnU9S4C54SSC2/pw3Ke9StrDkjlYMj7YfvQt/YcD+6Z7tfcpl7bZpV7Yp3Yz8oIZYbFqbmjZ0OKJg7d3e3q9bvHMFZtUXTjvmFHPO1E2YWL+cPTTC4DIfrwrfABBwF7krMiw7kMYFvh0kHK5kmJVwd2GHix990b1A9DnsSH82vHgXwA5+IHgKe1XyjHLNMP2Qc1iRIwIquWB+6oMPClONug7TV1PfB4rRqfHV6TDopzfwTKuMl3Zg/MvLaj4byG7PwMLnZQIDcG3r/7qBC914pyFB/Qln+K8+0QmxKEfx5SIEwirhS5KbtteIFG5TRliQWE/r5fb2QRudUTBcxL9DeynGv/oRXZaX2PGzcuT/V7bluZqT60Qaf4fi8ZlwgSYeK9WSX+14Zt82f7vSWPCvRGJoATMVMVFcoaqRRLuIe0Ar22RxUvT0HIYwfEanIppJ/sMthTgidB1JTuMo9eh2tzgu+3KGwZ3aOcKwpPYtG+qOeXRVqGRngras4cfKB7eP3xshyXJLHRBPTqpIvazVZxy6EtE8i4Db+bMo5weMia1jhmUoPPGrxMF0zZYKBO
