Vĩnh nhìn đăm đắm vào chậu men xám bạc sóng sánh dưới ánh đèn vàng mờ, từng ngón tay siết chặt mép áo đồng phục. Lời nói của ông nội như mũi kim châm thẳng vào mớ bòng bong đang cuộn thắt trong tâm can người kỹ thuật viên trẻ.
Ông Triệu khẽ khom lưng, nhấc chiếc que tre vót nhọn khuấy một vòng tròn chậm rãi giữa lòng chậu đồng. Lớp men silicat cuộn lại thành từng đường xoáy mịn màng, phản chiếu ánh lửa đỏ từ góc lò than. Ký ức về những đêm ròng rã nung muối hầm khử magiê trong chum sành mười năm trước ùa về trong tâm trí người thợ già. Hồi ấy, để ép cho kỳ hết vị đắng chát ra khỏi hạt muối biển hạt to của vùng duyên hải, ông phải ủ chum trong lòng trấu và than củi suốt bảy mươi hai giờ không rời nửa bước.
“Muối biển thường ngậm nhiều magiê, gặp hơi ẩm ngầm sâu bốn mươi mét dưới đáy biển sẽ háo nước rồi kết tinh thành màng muối cặn,” ông Triệu vừa nói vừa múc một giọt men quánh nhỏ lên mu bàn tay gầy gò, để hơi ấm cơ thể làm khô bề mặt. “Nhưng khi nung kín đáy nồi đất ở nhiệt độ cao, magiê bay hơi hết, hạt muối chỉ còn silicat thuần khiết. Đem thứ đó nghiền mịn với tro củi vẹt ngập mặn giàu kali, tráng lên thạch anh ở một ngàn hai trăm năm mươi độ C, các hạt khoáng sẽ liên kết thành một mạng lưới gai siêu nhỏ chỉ vài micron. Hơi ẩm và sương mặn rơi vào đó không bám nổi chân, tự động trôi tuột như giọt nước trên lá khoai. Máy móc gọi là siêu kỵ nước, nhưng thợ gốm ta từ xưa chỉ gọi đơn giản là men muối chín.”
Vĩnh mở to mắt, cẩn thận đưa ngón tay chạm nhẹ vào vệt men khô trên tay ông nội. Bề mặt nhẵn bóng nhưng có cảm giác lành lạnh, trơn tuột kỳ lạ. Nỗi nghi hoặc công nghệ trong lòng cậu dần nhường chỗ cho sự kinh ngạc trước tri thức vật liệu dân gian.
“Ta bắt đầu thôi cháu,” ông Triệu đứng thẳng dậy, với lấy chiếc kẹp thép dài đầu bọc sợi gốm chịu nhiệt. “Muốn thuyết phục được viện nghiên cứu, ta phải có mảnh phôi thật trong tay.”
Hai ông cháu bắt tay vào việc. Ông Triệu gạt cầu dao, kích hoạt buồng lò nung điện trở thạch anh nằm ở gian trong xưởng Bến Bính. Tiếng biến áp vo ve trầm đục vang lên đều đặn. Tuy nhiên, thay vì chỉ dựa vào dây mai-so điện trở thuần túy, ông Triệu mở họng gió phụ dưới đáy lò, xếp từng thanh củi vẹt chẻ nhỏ đã phơi nỏ ba mùa nắng vào buồng đốt tăng cường.
“Củi vẹt ngậm tinh dầu mặn, khói của nó giữ ẩm cho môi trường khử,” ông Triệu thì thầm căn dặn, đôi mắt chăm chú theo dõi từng đợt tia lửa lách tách nhảy múa. “Lò điện làm nóng đều, nhưng ngọn lửa củi vẹt mới tạo được độ bóng sâu cho lớp men.”
Vĩnh đứng bên cạnh, vội vàng bấm vòng tay điều khiển định mở giao diện quét nhiệt từ xa, nhưng rồi cậu khựng lại khi nhìn sang sườn mặt của ông nội. Ông Triệu không cần đến bất kỳ cảm biến nào. Ông hơi nghiêng đầu, đôi mắt tinh anh sau gọng kính titan đời cũ nheo lại, nhìn xoáy qua ô kính thạch anh chịu nhiệt ở cửa lò.
“Lửa đang chuyển từ màu đỏ sẫm sang vàng rơm, mới được chừng chín trăm độ,” ông Triệu trầm ngâm lẩm nhẩm. Ông đưa bàn tay trần không đeo găng hơ nhẹ cách mép khe thoát khí chừng hai mươi phân, cảm nhận luồng đối lưu nóng rát phả ra. “Thêm hai thanh vẹt nữa vào cửa gió mé trái, Vĩnh. Gió hơi lệch, tâm lò đang hụt ba mươi độ.”
Vĩnh răm rắp làm theo, cẩn trọng gắp từng thanh củi vẹt đặt đúng vị trí ông chỉ. Chỉ vài phút sau, qua ô kính quan sát, ngọn lửa bên trong bùng lên sắc trắng ngà thuần khiết, trong veo không một gợn khói đen.
Ông Triệu nhúng mảnh phôi thấu kính thạch anh nguyên bản đã mài phẳng vào chậu men muối hầm, láng đều một lớp mỏng tang rồi dùng kẹp đưa nhẹ nhàng vào tâm buồng nhiệt. Từng động tác của ông chuẩn xác, vững chãi như một chiếc compa thép, không một milimét thừa thãi hay run rẩy. Vĩnh nín thở theo dõi, hoàn toàn bị thuyết phục bởi trực giác bậc thầy tích lũy qua nửa thế kỷ thâm niên.
Đúng lúc ngọn lửa lò thạch anh đạt đến độ rực rỡ nhất, tiếng bước chân nặng nề dẫm trên sỏi vang lên ngoài bến sông, kèm theo tiếng cánh cửa gỗ cọt kẹt mở ra.
“Anh Triệu, lửa cháy đượm quá!”Một giọng nói sang sảng, ấm áp cất lên. Viện trưởng Bùi Khang bước vào, trên vai áo khoác công trình còn đọng sương đêm lạnh giá của vịnh Bắc Bộ. Ông đưa mắt nhìn đống tro củi vẹt ngổn ngang dưới sàn rồi dừng lại nơi chiếc lò đang hừng hực nhiệt, nét mặt già dặn thoáng vẻ suy tư sâu sắc.
uhPy/bKq7MAISxU9FBGmzXGlSU1th+HYJuKxVkWVW+jWNqGJwl37Xtrhu5ejUFuoznrq05qDr4lr2TuNnWPfhV9yIg3j/+9V3e5w7mPiBCfQw7i+E5m3rj0cJj1aWHQIJRjJH8hJE/uf3xhgpALZxjG7xNFCsV+HGi/aZXc87wqFTwdwOXO8qMamwbhQzaehXZEGXTcWgoMj+1re9BHmvSCHlZgHe58uY7LvBGfB+K1uGjemYC1ATnoeeI+aTo7veIh0JtWI6azk9KZGmCZuqrw/S5o9HMHkMDYwR0z20bK1hi6vTjEqvK3ypq7AVkWBLmoEM14JICqaa60uGNzsjYrrWnR9heonbCgMhslOGvHQ76lOsE8U89KqzNVTyAWTSvmeYj3EwKEbZcGwGl7Kzaew/+NBJgolYm35x5o5iCckdV2M/t06UKbwPyuMBelgrbsS2hFJip03mx9sEXS2UV5Iq8oqECa4VPKpcywpBzm5DGbCouEdSejSgx+G631p0nFS1S8/Dae77I8wvC5DKDGuOXGjJg+3O7JnaB25hRnXYTpRHyz05gs1XrGwuhELuPUA8xxZFnUsVoCeLmxgQac6eltw3XoTzHqxButqIa7ZYo+IGNgX9pskKnYAa6MKMZCeaG72XcWkMuGTeeID3dQ/f4CGK9MrQM1AwzTt8w5WQXFUvVpAYkUv9NKMA0FRrLzecCvuF9IOUPS1kPETdca1kybjBwlM2WFgeDQYJAc2tJY0Bcoolbq9uPNATaaFKbhZn/KmgaEogDYyvem7o35Ak+tPz3AdiXCQM9DMDwwxQ9yvJFD0S3Qj1EQN5UmxmSyQ1SCU0iB3ZLW+61f5dGNMMQRySFF6ClQ5+bwQzdLWjqNF5WAO5XJjCGx5kwcb/WOYzQZK4CypjM23Tu6fh5T/sjS0iQnQDErRVjvP1kwAYyfgPOOYiPSIHYFtrn4V/1Fnem3JNhAv9SvLzlUz/S1fCy9H/pXp1UvhEHoYbaqKKL+hr+QbWpSxKTg+Ut/tvc4oda4fDpTod1TUngeqNP+QNT3uyTX7BN00DsVMlyTz5kOydgz0LmytKSuKHqp4h4ou4D9Q+nw8UIFexZjigd054Mp8TpKPzXEFFT1mLXFHrQV+V9teaRQQEMumpC4vtAwsVOEDR7lwo1CN7aAhNh5/sOVgSpMBtVE0frC73RqHSS+g2sFsD1dTIJoub6oJbLF1QFXH8munefPYEpyBKosMXaIW3HF6Amcv0XHVXDKNIrqNt/ncLs2Hc5LNvaopoPkX2B6Mtq+PpGsIIL7AFhKrKNHabkwuKZamIP6WeAK4nwh2qvVWxzyZhvsFniFGZkk0HktQjFIwk5Rjl8GmUDRY3/cjUX+B5e7Qgm2FCjdEEZJdwXRJJQT7MG/kHK9UbY6B2kTvRmkF2zvAwTN78rMMQyTMrPmgdZ+61psHTOPae+3yPtjpn6sn+ZM6jmiFdlfC3yG1RYmrRTeWcNbQIkInnw4NbKqGWj4a6KexFjgK2yN1NDYfe0IF5+yqG1QKpR7nRXLYNh8aBPlzkE4xhTh1zG03BRBntdjGbr3h3HbIOWgPA9GRm3t7mmYhJ7ijvCbMIO3Cnw8KE17jGXVTFcR8hUdpqES19ucVmj2uVtnxH2LPuYk4W+fVr5GjS5fmfp/YCV/cnmfzv+x7/fRvQ8rihLdtuWiFLlRqn99VF0gWqAYtkr4AElcgLPfj2z/iXZlsfyDbPmetC54O5Kew08f8CH9gIVtU3mO4oV97aXK5fleMBwg8Z8hE3u8XsKJHnbBM9U7x1dF2XBrG0AlDkjnz1CaFBYncAFZCwd7JUyuBSZMVRSLsGwIezMYeF5fF/WXNzfRLV3n7vg+NOX4XbmVPpQzK0+5/Yw795eB1lpd/npatnxQ3dCzguMvhV0T8nqQO2S5Pl1nJRAYH2pgA5f+24Bufe/C28XcKb/I2ayZy9wlOqM1nM3/61w4aUZJuEB/vfRcBZRL4/6nXx7l5o7VaM6w57HvW0eogmicy8nGJJBsB0/e71d8ClTGrGdiZNX3ER4seSXT36wH7YiRgEROVBtJsiBBDPRQELUMaVSU0EbEhiiNLQM74hLyPkwKIhqa1fq2in+IPqx0hrC9pFYxy3F+KY5+03lLrQdXfCGzyk/VQBr7O24fbA9rbJELgOkYhhHBfwqLhzLb1NvhjG0e5MpKSwavEcl8KYB6bJpSM3p8jmih2uFUcRqOs9HySZczWvQYcQxVbPaVBLM+fmVWcIh2FE9xeHDtY1ucNeWydI4sdJHhWxVnQ+UcbcG4Bf1EAazD0P4sLYzsfQGb5tzdqD9NlfN5/yyqtxF/1qvIao5GyCBXv3J0zQA+ZNwUiLe7DGitsqHFA5uo1HsMRn7FLsmmFnFab5+a41j7T8j73HOhKwnrBXorVas4I8LflmwvPsp6xThWMu/Tp151YABLRudUC1A5HnO3gZ8+/jXgVDqXamvdZCS+3Rf+W/QSQXiDCMhOjXfy+Ogoks+3npURRhGkvZyZkuJ6jUGbjO6cbtdT7UfVsdvKRQjYMi/b0tOv4dGSCbLUuz04vdSHmFzLGlQURhQEvA3g8joZBbN469VG1da6IrfYPNLCtYQ+FCKmONcxpIejrC6+pn/U+Hlddn5Od2wpd/n/ESmvCAq6p8gckQdseDUD5d2QYM+LU4THUtJsCtRk43Q8ozpSnN2TaJWcjj+Gf/OfW7MJncg4ob/iADQL86SVdkAW/Kq8VE6LWu8XNDLQZsiTSuahi20A3FI2CzJBKPUk5y24AO8xaBNBda5TjBqO7uQgWY1gj4Wk9MZ7oQ2Xb8CE6bIhGkAe/z+nWpNG1UD9yRSqYuxuNDz7YWrMWq4F/m1bHnyVITrIGgilW68pjjvdDe7r1nPvHUJqF+at96zX8f/MmwDzXHqA6w1cdTIZDZmB7JKN1jERyMzZJCWee6e9u5ak49R6DYIKY0+X9ksgkaaNVsEY7eRhXIKQe5idiQINTh/evgsX11C9Com5yvirA62957Psbzgdm7ppxum7BXJDAWgNBzcRN2BpkKbyIGCaGJ1qSrsVs305LxxH6yzQnB0AQMZjUg48728hg20nYsT8wo/yAQRSofrbYzrQh9DllxAT3BLU4UZal5Y8xYmoYVI0lZ2DjRW1vLALWLs9hqHJ7Z3CrHKNoot/qxkAJXApsks+Oji7UjjlqhFlmTCwovjbezvLrSGCWsKdUJaRo/GJ1kMXoBMVgnYK8FGShfMIUfZby0cuDXL2pGXwxQQJ/T15LqHjCkdzoRJLiNyD3F/4kk2A1g/R71YptWKt3qLoo2OG9379J2rNfylKZM17Gvd/P/h3uNRN8aNyLBshvVdn+NLFR9IuNfJJAkAR4F8KmBkH4d0+P5kLqSP8k5GDPzYvjZoUk+s0TKgrP5zFayiBACPeWEodkbBoX8JqAR4O9jeKgWb3a8cE2+dfgOQPDbMObZLtHgL9b4BUu8d6Q5UJPxxYQu4wZK9pnsVu7LQCyDPgyIAFBwgU6MQl2W7SBW/GrC3U1Pc3Qzc9ikdur+HKWy8hkj9qWZRbzERlEnkxaup32iqO00BzMT6xFpq1Gwmbj2FxSmwJaOtl8oZ3jrjyNKFNm/Ih0sV2H+ai3W/XaoSgLZcLI8anDckwScL3oHxRm5J9A4tnrM5wVAry0orSCEKMEAD9vk8mn1ywmk61QU1Lb8A8Xyqq/uYEcjqSQyDXtI3xLPDElCe+W3aql3rYly+poNQaVIJfJNSleg61QZ6MZacVr207wm4bRIz+k3dySNjFEsXQTxAFtupVbdsoRcWTaN8uHOMYfBdp5QjT5W8zQUhFgW2An2XLqGqSpM1uSmlEH24m9S3gZBwQmbAcTmS5NET/PTPmJ39WwlQ8gUUbmGR3Ik5jzlJCDY6bBaP8LWiz41+cGdoLi/rhlyCeORtyRW6V/nABw/QUg6DW3bx1sndHMGigO30RAGoXtuo3Vqhinp0vCTzxVVn1Dnd1bhgyBqDmVL/15I2Z+ZyPVsZPqdg5aeCMX4JM9a88B/xSolfcW6L4HuwxhtrToPP6FPen2nxjwyCNI7glhkRGNPvOFK1fEGQfxiTeZNZ6LD54+3Tpjij8cG9obT2cEUn+hVZk54Nq/ypC5IWxf9C/JPwqYaVEY22ofjKCXfbU1NsUHGiamrBmUFnXDqauoY4fAEtI4mMoy2odnCq3BFScU4AQCy5bclJ8q53YE7VS1WKm2yBrjt8oPb1xTa0rvRQwuCdupx/+qfBFgYuQS5G3VSySgp0CaEw23Z8HP+dQoTfnuK1D2JaDhw4kyg6ir0M+nVLJ88J5gXmeBf+7qiMnDbNqWX8i/gdEN0E1gI036HjZG+PWsuVScNoQkLbpAE2Hr0f7JTGIqzSqs0sFGOzr6ecnsK0JF2rAZx7l/EaUzeo1/AG1H6x7FRyCrHpj/ROE7FdX60NpShuTPPAQ8fhkYvNarGCVvfGovx0KJu+BGDquVG8jAbVzFvn6+gq+sh6IZ9n4+bpFTTEHTCEYH0x+kAlWF6Vq4xF9x3C0OpR9SPR/1XkApC0oyX0la9ZXgyYNC8IQCx55F7C9GwOtGPpTgD1gHuqb9zDv246O10Fi6Gv8/EBZy+rX2cP+Jr5mg7IfzIGYUOLjvoSv2kHpC8UcvZwZHbih/6gjfnQ/R7hYUEbH6HmDqmWKjPdFRTO+NI6Ao4zwjyC0n3DdRLHcbPLBSbWu77+auqln5sSnys9XOQEuUpaLI+fTkxMsGJQzIbrdbqClTuRmRf+d7lWj78TYN6t7qgBTyGjkvmSkETL7r5yuWYkOYcipSIoeMUcAkyWdrpDGHECHfN295t+jZxeQw3BH6kSgWivPsoAxy6roUB3IQZzuEr75RybwCnDSEMPqyvEQqW2gorUqj4t/bwMME+5FrYeAQFjMaOQEx8GXHUMj9fIZ08JCZO7AoZIeLM9vQj6DG3VSlFJBsbV2aksdox/Jsa+SojVRhHIfL+OCD9ymhmB4ibI8AFlFqsovtP0y9YOOznL6XgOXQAHDSWjCCDWNq9eEyprEIozGMtgrCp91WxFmCkxO3QM5ylTZ5GHh34MmjZNzRW0tpUpSuE7dyNloBfiS+wySgX+wEtw6n040lZg2qq88GPdypAhb1BEYF4U9UGryauFlMPv9wrZwid4reeX3rVoO/tn5E3nWr0FF1bgoFWsg2kvq5JrVymO33BkfnQLwam+o2dAsUiLPRdqvhdXipJ//bA5bK0v0QOTw9GKoj2QGvAJ+i/ajkYBnZ+Fh7fYFApkpWmJpyELqI5dFdHk3ZXDhQ4KicZ0b+aG6g/KTCRxsuSF5x1jrXnwF7a/ebITp/2jnbjyBvhKyDeZDyJJkAJRA6CLkrgcCd1xhPA2SByvNKVwurgNeMG3V0MmFv6DWJNB5DKx9sXb/Bro1f15LusfPzvW0VGB2M+Tp9T4DvgTdDr/GymcIf2N7/1mgnRCs6XcaK6gAh70rXxNwgVmzJSdfC5poRRVvWE7aIWo6X97rsEVkvcqHqmSKcXdzOcS0iuN8Z9LNCnRJKqiuKlnUOns454xWszvRrehjoaPgCJE2xLa2xy2jX2mXzQztUD5YL8N2gYTzDXx4v42AD1z17Jw1evFPpCtU5gn3G38Ranb0omKt+6aiIEFISy9hrKYwMNU2PYKcty1uU2f88BamgcxJiVS6tyzjCnvPmrG9lVP80wI47sLklsJsYKrUE28HUl1iTsybrY4DmuuPAcv6D9nMuPv83zLTBVrd1IHGFatnAQQkPpym4uAUNTAO7me7Psp2hMfZyK0yBIPAEQ+OM1BD2RyE/SL9FF5y/H6ifJ1wd8IkMbmRrFY5BlK9f77tuiDJg0P/FJRNIsMbqWzYuhfeAQ4oGe9zOIFxKqdUc6mVNCi2dYMe/2EgcyADVlakq0oiKAAPiXilNcnuR5BlAep0+hlz5SS3mzlJaGK5gqeDDGrhoPAEmm+CmoGWCtfNvXsUaoFNwKNcp2HxdrlYg5JANguLOr7V+1SC53tVOQt/Ml69N/E0oh3+xCEA+Dm4IJFWf1kvqA3fptJ0++PRkPGbkexPOExa3MeQtAgOb8DTxLAxdLcPX1c4F04H9gFYsKsyNNeMupNWprPkR3+VVhZ9mbPUutzhDurepf5h93nKn3gIygQDQJp/8iMxs9cgKSf/ZHZch+DQ038KHjDIwdnaix+KrIJsw0Dj5f+zvefoLhD4PQpOrwIPUwgzsLL8RZltEblrTSN7m/Bdcx/KAhG8STpTjGewFRpugE6VPETADVjCBPcqVhd+RT7zEmG2IGi8UBAGG46U0ZyyQYA/U0p3++d6/rIOc2SOzgUtqmubkq8HDoaMN8nZK963hS6wmeNIX18EDP0PU2aU/OXmPM0XZXLQG9XglymCfcKGUkenuvxiKRlkvBen/0/zfF3gnKGdXAclAhdOJgUzMdAbdosA/z2QEi7ARKuncuYhek8GMonkxDHmqS1Yjj5d5L81k298LmE2Um4mBFU4Z0+meUn+vKPZ7qYgZibwEfH7zUENJpleS/nLs29WSsb6IFl/RZrcjUM8Kk0noFhw1Xs+x+qoTZLlSWAIYI/rdq02Itm37cGuhcyUjwLhd1yNFdjUpTtU2sfSGqOiXPYHN5sQf/Ej7ga+g5oZojw8pKPuxWhsB51DY3CuLb4jIc8hesCllbM1T2i72px6q0vhab78CyQEIFsjv9N2WGBXjSJLO1/rVClA6CHlccrlj7KuJenOYuXaUVxCB11m3RAasoh0+DcAHYjE2fePhyXakH9bzuvXs6Sh95YghM7eWyMHY04LZX7wwBbEskF+3GUHKEfV7F+TIVDniyVgREJ9xIpP7XnDSSMwSyK5cmHldvn8JI+s0mM6zt8h/U2W6MuAy1TU8Wb99eRVWZt2h8pW0Cv9XP53pRu5hhkMgGAHVEVkWqnbQH7l8vZ20K8Q7O1LFVYz1/4m2pgy87Z7VgwVyIdlQ1lt15VozP/hDGBJxoR2mjdSpBS/P+wySnaVg8JHwX6DxlCgp0uD1UCSNCJfzM0n3iK3NAkEJg32MDjfdA41CEGtXrCBUsbYTHYEYhsTta4mfqGlvSDa9v34xX6e33yxiMbds6OFaJa2hBcNoXP+cJ9Rap/2wPsCb1jlMoS5wAC90RDIFS3n3omwcCDIs8Bg70gu+qTv9CL2axaXUW8PtNKX63BR3ByP/nmVF/fFkQA438NASHJXZVImWVSwp/8/ph5TFFr7uTpjOAYnIDk5VsCv4JDfqjxN0UNfORLu4TYsO8wM9jUyShjcl5e1xvoFksOGvuggVRPBsocZ7alrMHUq466wG65a+krpb6OPXHNlZ50L/VeFStDcmv/VRqNkxCfq4EBvn2nPuE+elWokr+f2dIhTWMAluVoKhnWIPmsQQNVvjC/VTt4qMccziH13cKrLcAFMjW3rZ/en+bu9nfNqgfYPc8OBe3WMSlORM+oW1063ywXT7b2rAvQlsllk0qmXGVOcjLClgz0B2xwzDLZjZFrlW3KQqJX7vA/xvsJKTorKyTkzKKtlmZBbBpKSr6tP5y+gxVNolCYmGTljtY7VJDPpQnlp0O94Uk64Elb1ls145roHbwXlC0c46WLX/PXpmUbTu0jHzI9CEF6RJFX8lBWOlAuRkykMCtv/fFpYRhQsvowR2V12hkMn17Q==
