Chiếc xuồng ba lá lướt rẽ sóng, mũi thuyền hướng thẳng về phía rạch bần bên mạn trái rồi khuất dần sau những rặng dừa nước rậm rạp. Cụ Viên Đình Bách đứng chết lặng trên bờ đất phù sa, hai bàn tay siết chặt lấy chiếc gậy tre mộc mạc đến trắng bệch đầu ngón. Bóng lưng săn chắc, khuôn mặt cương nghị của người đàn ông vừa chèo xuồng qua cứ chập chờn trước mắt, khuấy đảo tâm can cụ bằng những đợt sóng cuộn trào buốt nhói.
Nửa thế kỷ đằng đẵng trôi qua, đứa trẻ đỏ hỏn còn nằm ngửa trong bọc tã rách thuở nào nay đã là một người đàn ông trung niên ngoài năm mươi tuổi, dạn dày nắng gió sông hồ.
Hít một hơi sâu để nén lồng ngực đang phập phồng nghẹn thắt, cụ Bách cất bước chân run rẩy. Lần theo lời dặn dò ban nãy của bác Ba Thuyền Chài và mấy người chèo đò xóm cù lao, cụ men theo con đường mòn đất nện rợp bóng dừa xiêm râm mát. Lối đi nhỏ hẹp quanh co, hai bên bờ rạch mọc đầy cỏ đuôi phụng và hoa bần rụng trắng xóa mé mương. Đất phù sa sau con nước ròng còn mềm và ẩm ướt, in hằn từng dấu chân trần của người dân xứ này. Mỗi bước chân già nua nện xuống mặt đường là một nhịp thở dồn dập, kéo cụ lại gần hơn với nơi nương náu của món nợ lớn nhất cuộc đời.
Đi chừng một quãng đường quanh bờ liếp dừa, trước mắt cụ hiện ra một khoảng đất bồi ven bến sông Tiền. Nơi ấy có căn nhà lá ba gian vách đất đơn sơ nép mình dưới bóng những tàng bần cổ thụ. Mái lá dừa nước đã ngả màu xám xịt vì mưa nắng, bên hiên gác tạm mấy chiếc sào tre phơi mớ lưới rách và vài chiếc lờ đặt cá. Một mùi hương thân thuộc bỗng thoảng bay qua cánh mũi cụ: mùi cơm dừa nạo ngậy béo quyện cùng vị bột nếp nướng thơm lừng trên than đượm.
Cụ Bách vội vã nép mình sau một rặng dừa nước rậm rạp mọc sát mé rạch, nín thở ngóng nhìn vào khoảng sân nện đất trước căn nhà lá.
Giữa khoảnh sân rợp nắng chiều tà, một bóng người nhỏ nhắn đang cặm cụi ngồi trên chiếc đòn gồ ghề. Đó là một bà cụ đã ở tuổi bảy mươi sáu, lưng còng gập xuống vì năm tháng nhọc nhằn, mái tóc bạc trắng như cước được búi lỏng sau gáy bằng một chiếc trâm tre con con. Đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt những đường gân xanh đang cẩn thận lật từng chiếc bánh dừa nướng trên nong tre cho kịp khô giòn trước khi sương xuống.
Dù vóc dáng đã hao gầy, da dẻ hằn sâu vô vàn vết chân chim sương gió, nhưng nơi đuôi mày trái của bà vẫn còn vẹn nguyên vết sẹo mờ nhạt năm xưa — dấu tích oan nghiệt mà chính tay cụ từng gây ra thuở nông nổi.
Cụ Bách bàng hoàng vịn chặt vào thân cây dừa nước, hàm răng run rẩy cắn chặt vào môi dưới.
Là bà Mộc. Đúng là người vợ tào khang mà cụ đã xua đuổi giữa đêm mưa gió của năm mươi năm về trước!
Năm xưa, khi dứt áo ôm con ra đi, bà còn là một người đàn bà trẻ trung, đôi mắt đượm buồn nhưng ngập tràn nhựa sống. Giờ đây, đứng trước mặt cụ là một dáng hình tàn tạ, cô quạnh, chắt chiu từng vụn bánh dừa để nuôi con khôn lớn nơi đất khách quê người. Nửa chiếc đĩa men lam vỡ giấu nơi ngực áo sát tim như tỏa ra luồng nhiệt nóng rẫy, thiêu đốt lồng ngực cụ trong nỗi ân hận tột cùng. Mắt cụ cay xè, nhòe đi sau màn sương lệ đùng đục của tuổi già.
Đúng lúc ấy, tiếng mái dầm khua nước bì bõm vang lên từ mé bến sông ngay cạnh hông nhà. Chiếc xuồng ba lá ban nãy đã cập sát thềm đất bồi. Người đàn ông trung niên thoăn thoắt cắm cây sào tre giữ mũi thuyền, một tay xách bó củi đước khô, vai kia vác buồng dừa nước trĩu nặng bước thoăn thoắt lên bờ đất.
Vừa bước chân vào khoảng sân, người đàn ông đã nở nụ cười hiền hậu, cất tiếng gọi trầm ấm:
— Má ơi! Con mới đốn được buồng dừa nước dẻo quẹo ở ngoài doi bãi nè. Chút nữa con chẻ ra nạo cơm dừa cho má trộn nếp nướng mẻ bánh mới nghen má!Bà Mộc dừng tay lật bánh, ngẩng khuôn mặt đoan hậu nhưng trĩu nặng âu lo lên nhìn con. Nụ cười móm mém hiếm hoi nở trên khóe môi nhăn nheo của bà, xua bớt đi vẻ quạnh quẽ thường nhật:
UxvJbyMNmV+pHWyqMV1ENPoW/Svrti9GgndUpwvXTxtGMjTgjln+sA1UiWMLPySUtOaJZLh4RXYVM7yNJjVaRtjKdkf2smQo598gAP8lz+8cR4b6FU97DoE3Wa9xBmU6u4GMFA4dA6PY85YnmL8TKyo59ehj7rkqFqSKeFkeT4h0oBkPrpbi4j4QcfYdUhKx1Kd/9Lv++jTxzkjSppCBi+pfkiLUrbeVPcOLO5S7LtSs9N5C7PrPdoVHW8d/IGBO/3ih73Y4rCW1ayo9OjJfXn3u6qSaEgvTJ6AAjeahEf1NqVquvuUFo5Nk10MsWrU//Jh276KOsDoZKS81zdh44LSHBujLSygr6JIahdUL4h98/R3rrVZjBHnI58Kr99KW5ITwCSpVFhh94EJgpJnIwZ0FUnwGxa+ldYDn/KJI/pq6VppNAYgokoxX21Bd1GDdLxVxkDAJfJVXPMmaTuGJz69Bk/uwFBqUf/QIstOO4IZtm29NUa3KOuGxUu2X9VIO5le86S7A4Nfb0UMYExU+jDKz8eJTqqnA63Y61YmhOzXxrbXk3dADuJ0uFhEHuREGcvxj9EueQ+vVaOyKz0QidWqhlFNiG0etDwAjEzi2otpbteixQA6QpAr3QipmlFv6cWGYP5SnkA+HcIHvMfFZFnuzI9ScXs2EJ3alfd+F/uQLlYAB8QuUsIL1uP4/MOuP89zx9EcWbeupbBZPtHI42GuF6gK/n3XUZyq8Md1wv3KE7UN++laMx9gahyJoR0rP7UAuH3UDybVzucIO3QpXy+6HrWBucRXdT6QSp2no6KVFQCtAAswMqrbH6mScDD4GP4Avsv9Z/t16NaB8rq999LHsv4i+wtF6bmVbtVIYDESC4P6nQ9GiwCqbVNbWV/pSxSyOOj0Vwn1Z6BzBjD/71phEo8Dt3ERQNPJgqhCJxK5aMEK1wy+E2cV2++zGzkZ7vXCrd1vXz6jvJ9yIpa4kBF93MAjq4Xx0cahOvdHS0NkUWq7m8OPIrVmJ1gPtGzlzjbKW3CDp/hlJFUvRD1/9Lkh/MvU4rZTHT7OEUnMw9RRXiX1meQUSVhDnEAVSLylgxJcNRxKrMSlGjkhKcuKaT7mq0LrCeaIWjeZr2n2ZN6qfbCfbqkTMD6kv7tiMn1YF0WPWddHx5w1b0hk4bUqpJU24w3GnCJSTEoE4PIgITnO8eX9S76GN/bHKFft/o8W80Q83Q36ZZ6LCt9RcfvNKcbeyPfv9mhYt2TXjEwsUZ8gDMlPT+i/DqQWEEuJl6i5TH+USv/zkWAVxm/Nyy4N8exC3njqE1LauCcXvJg6H0GBwt50UPr3jRTuUmU4C+NSlwgeaO8NjYeJsEYSwSekMaOtVzMPqmzQYqQOK1rM8ijBHe2zMmCu/lZQmrXonR9iYz21qdGYpePJ4GKTqebyBqUMrb4BtnhDW7HA/kJWId5HbFm1uEWyeMsJLzLxzdmYYtPS13KLxM0AZReJdpJlA1ieTPjOhdvxmhWcZ0P61lsKOrZd3x4qEIepi174zjzWCoQMSgPnldGUC87A3CUeaoj7GmzdvkUC6Hdb9Uy8pFXDYu56Z+VSujNnI4/3haLcMCB5ZsMwErQdyJtrlb0i2fI8mkYZU6dqAelLOueHEqjSOqdkjjLm5jgYC2S3kQJD4nDHFihgBlKaFmRMjpUskyvjLKKa+/DudqK0Ezdmq15SDEGB/DIqEvGdOlYil7B6Rt9ET0BaF96yAw6+asSCqSTB2yQ60qqPCNdSGp4K+QwlUn7FPZlFKOjEFLwRN0Vmjh4VP4RuZhipG1bdqFDI8XvohmOEg9DVKGVYY9GTZ8gham4DL164RG4sn3umsbSX7JSIRC/FNuTLebRam2mXEyy542Uy3dnyRUYwJV3YRj/HuJ8wfwVjVjTNQxi4VxZUHHy2S+wsz8fqhRzK0vMUVKmkKSFB0bz2h4xP9u9Xu2MZyIo0SanUAuzk2Sgdkn2oE2ImusBz6AxftxwPw+5Nx0oXKR8qfhvMPD5L2nK1nDwh8uM5yJKKBAJNHogUi1UyiCTJesWyJk1+I/Fbz4pi7XTE4r3o7K+X+3Q7owpdQmiXWtyxMcyS4MGYhs9Snla7nAQTbwDxnuvKuMXsMxA6ybtE20txw++LU+jW4EXTA5VZKWkCuyiDvs+HxIIpN06NpUPqVK5infUW8F2I9ZsjVPgyah3wJri6iM2mzC2XIOgwMkCilbXZ/kOX/skQNX4fp3len8nyw08AAZkpq4M3WplSxvAHAhXnMrFh8g1X+14+i6i6yAkbOr/RRVuVMXBnFso5SRWBh3KtzWis292pQnWBadUU1xFIabXDWt1316wdiOJUwqP3nzy14CUGm9HGAEjbGKYImMP1nhlAYPfnVhTa45eFV1Drs5CVvSd1ruUHo7Nv8ubpQFwrS1UGYWEcL+NWXwFnjXW/AXI9zRUr2X4f+b6VNCioAc1OLIdsCQ5mAFjc8vargPgcr1c2zDzIMIYwgvjdZUu7lIN4nL/v1bJETqjg12/MHvonBCbQk0dP/p6nmQxQtW0RS9yfV9jqlC8zpZ3/6dQe+qMDwj57Hg9yWE7d51cu/lmDTYR3S1Jbu81uYWuy/YG+K84eKwR+GEpSl3VTgd+WrZNJtQNynDoGQOY0dOAYLJo+Sqh73Db6xOdgVracPV5vwP1+ub4Fbf4jsi2bObKtp3jwb1q3HgampHjz97DcyCpQb9eOb2aC4woBh40R8G8vdadjbCXazRG5lVSaACehRYrZD1zkyTZohhNd8DaK44h0weh+o+qshzrjZornaAkv/6SpRNALzzwNex+cHL2dVNRT0TIdez+CO05f1ZjdA/T8zGCqldwS6mvbRVD+ZtvXcqaKMvBFwUCjyrQXLce4raiYwu+uSHuLfrlYq4qygj0ty4TbH5ZOUDoxPktrGPrK/nne9F2sXsluHAVBWk5vDYC3QyCcm51u8f3efNjzGZF6+xlzsyYUB5s7LwKCBBlov/3Xp6zdBo0qniAHv5IgN/s/5FYmP+kGm5JYuwwsNlmhUUslcAyFK+y1EDyKQ+YoavSTi7bR6KlQMkAIOeb9XEL8cZoV5srF5E+MtsEPQYB5iNV6F/lEWev0uAMg0D5tvXnrDgsbRnkWciIjqAuwcGZzKWr5MP/8zdTbRxRo/2gXVd01dga3bA9eJRjuokGT1K6QsN52vbR4QRniTc0K27OqrWqSEeTDIxhjw9tnevLpkMeELtPwdHFSo5YIb2EwyIsP1ZF8tSML4GyD3+8CH90U6njpI6br+KSuXvvrD7ikWLShmREVkUoPebzIL5/NdYSdUMRLSjPcEvDkEE+BxLsaI2kR2LpuVAkz7EqtP0IKT4O1hUmugVUqHX6k2RFpgFbpVZql0ay/C/p+CQAcSLp7kiYF0M0y34MZeWg8q3saiV5XN3r9elsMspGLXQT2s9eV3IKj6YXLAVaCy35vLFa9afYWi2J03RDMQ2faUDb9oUYqZ7aGrH8M8u6RAjYDqlWDQSMrDVQF5gEo6NoY+/TDbyHSzPklfHV+bzyFboWlqKbFeHynpVPbBlLm7fiAV2YdCT3YNDrSQEmpfi/KCaomgQZHdZov1MN70F3pAeAwTwlfIHK2f1xjFNffeUOLsigvPOMB/VOKUdu9dMdN7u89MAQ9OkogAJvfDaUJXICD0j686Dv6Ca5ElHviEhdLDKYI7qGYZ3OvWqunyMPGtrcFycx7sojhgKfznue04xx0KcJqU2SkztTi3j1iN1o+PRERpRjOI8ZaBXcKrKdfRLVZxSwAME9w9KQBKXO9SjDRSCoTiCiqDFeaz7n7peL6Jd5gUJu3AKnbl2jfBgcfY2d1RB3rQyrY7M1yuRi7qi+/z4UncBp1SX2JDkdC+omih2iEc8qzgMEsXdLN+x/8kdYFcCSpqpdGRONeAdk07Zt26zz55jmqNyaWdfl47NtRzhM333vRU9HugQFoNuPtMP+8MIJifWaAf7I5+iI5Z6IAnjUKAdTJ+TTEBnMm6mj78O2qZ51hVNbz9U/aBi5jxi97mF8rq3TIG8ConlewfvHiTZYlbsBJk3tssIXSV+aWe7sL3eT4cS/xzYxC54NiSf6fRSZrSBhMBsXUeOmBgOVduEP9D/wrRJfAmTfqzAhuBDMBsNXxXiRh1bicWeVYppEtVj9A0Feod3UnVCjt8WszQPYr40aFO8kWbd7ZMpcMbWYRYtw9TAnJAcmzF7PFzRD8k0oPBGgFgasLNnun6cdmmGOhGgW9HlLqzDYmTkUOU2Cmj94bz/mej/2tHZYwsfnPNZ8ZfRc79u1Pbwp0dh5CVJaAkU4NSwM91AV3vW5KCpKAL8Hcint+to4PqnuZqQavAbH5dMgHyW4oXgPUAyi99cDozDH1q7TUDToYzX+o6id/yZiIAtTP/hjllPK0nXDA2nJVMmSMLL9FLJqtq/i2VrEB6tOoDRqnzPbCwzqdtRcPsIZxTCPjsDxRQjqgyybI0YHhnrjnaasHrS+DMAGe997jjeVUyPxZtT7K2lMqgLIOufSfAFe3v0HmlcEps3UT0a7CN/d9s39ThGRltic5fYAhehyuIwOx7TWtEWKdHou4CK+013qkY4OhQsXNVdQpQHrlNAx3zEVl76qrOnJb0I+YW4KQvgnLcbhXMpUe3gpt7ZbDN8ZtjnNebt6H52+ylNRb6PHw90JNbV53EkyPoLbFQ1D8+lIfSk2ydZ7z+mXv5ZqTlXjXZvx566H1q1TgK5qE6A7paXBrM3uancy9xbRFDuV7GC9Uc9zFGV55ZPvqSqrMaGhI/03ssz/Vu5YMZwtOg6PaaOuwDBn9t0igbu5xdPKvd++o/olrNSveO7fVOXStqKG425xEzHkJAPkTOX4A3UG1eR/+lUsRq5OQGDVkcB+tKyE5TarRzfywfKqsygzcH3zj7llk9E5XKO+9N1l5/jLXjZ7e0h//u7qi5VE90RTBy3G8gUE3zc7/yiYR4B9jZk1BaCpSCUEg01lUSsJ1nrh1M51PqdogcK1aQbLi7M/68OYMq5YIijLNxwV9imRODY1X1W0cp2iSZwZiq7cUsW3TkUNj8WJGsnEIlYIJkMMwdwZkj5prsVTFTIhV0kvGn/MZ3MiWMC9Z1+VanowgxQRNJOzk/jbwbSa99hBHlSs+U6eRSxXVdIDdMdCh16x5wb+WSUNXBG+iIgefpgqCOQUmswstO3FiLat0GbDDhWZY8CNTspejGj6FrYtWEO3NoJ1ng1bSByEEsltBd6LvCI/O6+3XKRtug1X7sc1gBA9QblhKoFhU1f5lwm+iyCavnTxUdQLSQeeSUFfD9kAjyj0S4So68LPGR0EXOpEbP+jUf7zux08qRtHyNcIRDUC83o2R/HL6yiG97gZbyhgSCphnKKoAuGYc414PCbakDLSffuoaiuLqCRCm0Pg/PmbPgAyxuHUXVr02r9+9/gV97sLrAr1OxdB11K0VUROoosVzTTPiqav5tSOsxdWQ6JZnKma6H2R9D4JjYrUg+xmE4eNDQXwm0aHqDgToFSvQsGw7f8RGP9ULXoaPIojrOWUzvk3VlABgOE6LCCHD4CxWjOLJqe9pxbZxykaxdGcvaLTb3ytj1DjrXDvg2030rjOJzZRi/i1hXOgjo1iZv5SAlgMdu9GFQW4HR7XsS6epkIQPF4RIRn52VVjD/MzAp4Fc5jnir+gO7IFUff6iYn+YlqpO1FgqYss7RLdBDxhwbQzAVGl5wl7HiUwBBI/bXBQvcOiuAB10C1kqxXXVJTxRXf/j+LJRHV+OaqOFTexKpHQm0Ew8aTaDlPMPCff9P08h1H6dzPX/Jh/M/+Hlt95J7FIv3ioZGfruXCFsu8ahLE4UIiOw+Q+PNQ7vbDCoWjDoxqSBupF48hP09mwnoOJVFZAWstgzn75+2MnHGfvXDfeTy+Q1k1lkkDH6lr6fBkotDflsX5Z0YQ1lNDtLz8WD4oH696H1VbvCmX8I3yLlkGLgi8EwHFXNbOU/FFpgMz3SayJ/JxiwsdU/C8R/xOrmnwVEXLctzHXj5cYN9yihdnn9jddFoGTDB/GXwo6oFvY1KMxdvFYN+ZPxPPPbSwetH2godli8dtkvGqfm2XCqvtEf5malp7XIEFJmjtkrp6U1OJCacybwVhfzFYhYRd2vu0SS+kjNj4H0aCP8h1odol57bEb3L0pZjTdYMybAtpOqa7WU1xxIVp+nDSiKV7/JTRlRW5mFWEMqeYa5V+DbHlTftZFILqW3BTozgiMaoYag0V1MAIRQo3oz8HUxeV1QlWRRhnAws6BSuH8O20QEvOjz70pDWvlq0i0XNyhAgLeiFuaii8CE933116g+9u8bGtcat3nRKY+3IdAjaY9Ok3o2gN6Rkx+6iNl5p6SFM1/PaXwBGQBR2GD/1IQZCs9p5QqfDCdiM1lQ6lOw6ULGSSVyXyaYiXmZQElDTXXv8ih6dEjBHihpvmtxm6ky6hJCetz8WR0mx6S90XqB7+MTSRFW26hNJFkVzW30fc/WXfxDjYhnk2b2VFSutRS+7Bqe51LquN92z+iB5Ls+fpuy8O5ZCK6rJJOV930pNySGjPGPUHZgojcqgRgB7Pxj5oPuCSejvBCpdueGw+WRT634wFbbI9D5NvmyN2no3u6ocYfUrDrfFGw4JGGP0c18sJ+zBvqYZ3W0aUBs4XnSKWZ4ZhHKWVBb2/HNWMrPSqnKFFzJzANKFrfkdz8mAqsKbyTIV6e3k+Pp0Idwp0VfDmHSumm4KsNRcWwn0CHLwJwusSp8t5LiPMbBNsaHvTupx6Lp7axGIWaJXmoGZJMpIJlOHs7mMAn6U7tj9kKkWLCJWRXBzhNs7PCSrzdKDzdeZ3k8YS3qX/2sjqpsI27NlAub3SkzDf2GpyDfjU6NQBsbcYKitfD188Tf4d+0vhW6ljlMCMv2FGw8zxkWrxqO1hp/IMIziUQVRpdEexM5jwc5UkABwCarCGnsmBuWjWVcUJV/MvXVyvjKQXX/rNyPqo2TiYBg35H7AuM6uREXlK0SrKLA3Ipl1AnJau3XJ7fKF/ln6hfTddBmfUlScSLJpSlIkUbXFO0lSSlPGD3CNoG25QUZIheU5nKt48FnP8Vak+veebzd3rqJw5wDlfr87D9sUkPzJYIg8JdYsIGPbFI/5HGVlaq7gXD51ZSmnY6mgVQjLIUTwjO/YlR7D3N0uOiaxQ7JMI1XjgsaAeG5ADaxuwzBuvx23SZxRU5cVT41EFbHl5f/mTGfRFkpEz6uWq/wPn7kYLCzJVVyD8TP/5T4k6idbRlExH85Wk2rYjm+4AdrO/ve+OPaPuMkOMdIZF7J9UR9VwNDEs1FvdbKtOlM6z2LjY3KS90rHSfOoELdekkQ9iTPHO8k22wfRB02kosDF69ViV2NaCJsdbPTqaDv+5bUeMDEg75XLINmpVmzUdqYO1QUkbWkgy1AbiXe40MiJFZBLzlBZDcJG/bKmalQUl3edUKJeJivjpzJ0tAbtmv2m3LtbAyOgevLbWvGyUhW471T5HMcv6hhBzZP931QE9JdIYja2LWtshAlgxPuYVvOY1s+0Eq/X7EscMvw8Xbxw2WJGOYiIT8oK09ptaFlvgCzD2dr7km1TStrYsJplQiNY5DePtLawwl6u6GMPi1Apyqfd2SG+pC4Vt/hGo0ZgVLeHr7A66VRPJzocwwLDdsGjUlGJBxTixDACFrIifFkti4zQ9atQpBhT24fpToarwlnJHGFWRF+qZj31xI4gqRhmGg==
